AURINKOISTA ANARKIAA KAKKUKESTEILLÄ

Kuka käski syödä liikaa täytekakkua?
Ja kaataa toisten lasten niskaan kylmää mehua?
Siitä joutuu paholaisen pannuun paistumaan.
Maailmassa ei säästy enää viattominkaan.

(Tuomari Nurmio: Lasten mehuhetki ('Children's Soda Party'), 1981)

Oliver Whiteheadin näyttelykokonaisuus Unelmaton (Dreamless, 2013) esittää kurkistuksen karkkiväreissä kylpevään ja muffinssin tuoksuiseen lastenjuhlaan, missä pikkuprinsessat ja minisupersankarit ilottelevat ja riemuitsevat sokerihumalassa. Näissä kakkukemuissa melkein kaikki sellaiset asiat ja käytöstavat, jotka eivät tavallisesti tulisi kysymykseen, ovat sallittuja. Tällä kertaa käyttäytymisohjeita jakavat kontrollifriikit vanhemmat on nimittäin jätetty kotiin, ja perheen pienimmät saavat toteuttaa itseään spontaanilla tavalla, vapaan ja vallattoman tunnelman vallitessa. Kakkua syödään suoraan tarjottimelta käsin ja sitä puristellaan pienissä nyrkeissä ja sormien välissä kuin muovailuvahaa. Välillä kakkumössöä innostutaan jopa heittelemään yli pöydän kohti vastapäätä istuvaa juhlijaa. Vaikka lapset villiintyvätkin juhlien edetessä - ja sokerihumalan noustessa - ja vaikka kaikkein parhaimmat pöytätavat unohtuvat herkuttelun lomassa, paholaisen pannuun ei onneksi päädy yksikään pienistä juhlijoista.

Lasten juhla verraton…

Kaksikanavaisessa videoinstallaatiossaan Unelmaton (2013) Oliver Whitehead seuraa pienen lapsijoukon valmistautumisista juhlatilanteeseen, todelliseen herkkuhetkeen, missä pöytä notkuu valtavan leivos- ja karamellivalikoiman alla. Aluksi pienet, alle kouluikäiset tytöt ja pojat, pukeutuvat valitsemiinsa asusteisiin ikään kuin olisivat matkalla ystävänsä syntymäpäiväkekkereille tai lasten naamiaisjuhliin. Lapset käyttävät runsaasti aikaa juhlahahmojensa luomiseen ja valmisteluun; kasvoihin maalataan sydämiä, hämähäkkejä, perhosia ja liskoja, ja päälle puetaan monen moisia asusteita supersankarin viitoista, kipparin hattuihin ja prinsessakruunuihin.

Kun pienet kutsuvieraat lopulta saatetaan suuren juhlapöydän ääreen valkeiden harsoverhojen rajaamaan tilaan, ilmeet ovat samaan aikaan innostuneita ja hämmästyneitä. Epäusko vilahtaa hetken muutamilla kasvoilla – onko tämä kaikki todellakin meitä varten? Valkealla liinalla päällystetty pöytä on katettu värikkäin muoviaterimin ja servietein, ja tarjolla on houkutteleva määrä erilaisia karamelleja, keksejä, muffinsseja sekä kakkuja. On selvää, että kaikki juhlapöydän antimet on valmistettu suurella pieteetillä; kakut ovat auton, nuken, sydämen, jopa hopeisena kimaltelevan käsiaseen muotoisia. Ne saavat lapsilta ihailevia katseita, ja aluksi niitä kosketellaan hellästi ja kakkupaloja leikataan siististi siivu kerrallaan.

Juhlien edetessä ja kakkujen vaihtuessa kerta toisensa jälkeen hienompiin, lasten käytös alkaa muuttua villimmäksi. Kun kakkujen sisältä alkaa vielä löytyä yllätysleluja, tämä saa lapset hyökkäämään kakkujen kimppuun ja repimään kakut auki muovihaarukoin ja käsin. Aarrejahti ja yllätysten tavoittelu rohkaisee lapsia aina vain villimpään toimintaan. Kakkujen raunioista kaivetaan esiin kaikki leluyllätykset, lopun kakun jäädessä pöydälle rikkirevittynä ja syömättömänä. Tuomalla lelut kakkujen sisälle lasten löydettäväksi ja kilpailtavaksi, Whitehead haluaa kiinnittää huomion niihin erilaisiin mielleyhtymiin, joita lelut ”kulutusfetisseinä” herättävät. Vaikka lelut ovat ikään kuin lasten maailman symbolinen merkki, samalla ne ovat myös tyydyttämättömän ja usein kyltymättömän halun kohteita, samoin kuin myös lasten välisen kilpailun välineitä ja palkintoja.

Sievän nukkekakun kohtalo on kenties kaikkein karmaisevin. Nukkeparan vaaleanpunaisten hiusten verhoama pää joutuu ensimmäisenä hävityksen kohteeksi, kun lapset repivät ensin irti nuken naaman ja sitten nuken vatsan. Pään ja vartalon sisälle piilotetut lelut kiskotaan esiin kuin teurastetun eläimen sisäelimet. Kakun rikkirepiminen on kuin kannibalismia; nuken marsipaanikäsistä ja -jaloista revitään ja haukataan palasia. Lopulta kakku näyttää enemmän pommituksen uhrilta kuin konditoriaherkulta ruumiinosat ympäriinsä levinneinä. Vain yksinäinen marsipaanisilmä naamanriekaleessa tuijottaa pöydältä suoraan kameraan. Mieleeni tulee vanha lastenlaulu Pikku-Maijan hyljätystä nukesta, joka murheissaan laulaa vanhan nukkekodin nurkassa: ”Lapsikullat, te nukkea vanhaakin, siis kohdelkaa hellimmin!”

Juhlia edeltävän jännittyneen tunnelman Whitehead on myös tallentanut muotokuvavalokuviin, joissa nuoret juhlijat esittäytyvät juhlamaskeissaan ja -asuissaan. Toinen valokuvasarja esittelee puolestaan tyhjentyneen juhlapöydän hävitystä juhlien jälkeen, juhlijoiden poistuttua paikalta. Kamera vaeltaa hiljalleen pöydän yllä tallentaen sotkua ja poimien erilaisia yksityiskohtia pitkin pöytää levinneiden ruuantähteiden ja koristeiden joukosta. Pienet muoviset lelut, joista vielä hetki sitten kisattiin innokkaasti, ovat nyt sotkeutuneet ruuantähteiden joukkoon, ja ne unohdettu juhlien jälkeiselle herkkukaatopaikalle.

Mukana myös yllätyslelu!

Erilaiset lelut, kuten pikkuautot, nuket ja muovisotilaat - ovat olleet jo pitkään taiteilijan kiinnostuksen kohteena, ja niin myös Unelmaton -teoksessa. Taiteilijan mukaan lelut todistavat – muiden erilaisten esineiden tavoin – samaan aikaan niin ”muotoilusta ja hedonismista”, kuin myös ”väkivallasta ja aggressiosta”. Ensivaikutelmaltaan näennäisen helppo video juhlivista ja herkuttelevista lapsista saa pian hieman tummempaa sävyä, kun katsoja alkaa pohtia lapsille suunnattua markkinointia, jota teoksessa ilmentävät niin lasten halun kohteena olevat lelut, samoin kuin myös monenlaiset houkuttelevat herkut, jotka saavat lapset syömään huvin vuoksi, huomattavasti enemmän kuin mitä olisi tarpeen.

Unelmaton -teoksen yhtenä innoittajana onkin toiminut nykypäivän kulutusmaailman lapsille suuntaama tuotemarkkinointi, jossa syötävät ja juotavat verhotaan yhä useammin lelujen, elokuvien ja sarjakuvien maailmasta tuttuun kuva- ja hahmomaailmaan. Mainonnassa vedotaan lapsiin vahvalla visuaalisuudella ja tunteilla, käyttäen häpeilemättä hyväksi lasten kiintymystä tuttuihin hahmoihin. Yhä tavallisempaa on myös se, että vaikkapa ruoka ja lelu kulkevat käsi kädessä samalla tarjottimella pikaruokaravintolan kassalta ravintolapöytään tai murojen kylkiäisenä murolaatikon pohjalta aamiaispöytään. Näiden kahden kulutushyödykkeen – ruuan ja lelun – välinen suhde on jo muuttunut lähestulkoon symbioottiseksi, enemmänkin vallitsevaksi säännöksi, kuin pelkäksi satunnaiseksi poikkeukseksi. Lahjalelu ikään kuin palkitsee lapsen syömisestä, vaikka ravinnon nauttimisen tulisi olla luonnollinen osa kasvavan lapsen elämää, ilman ylimääräisiä kannustimiakin.

On myös yhä tavallisempaa, että lapsille suunnatut ja markkinoidut elintarvikkeet liittävät ruuan suosittuihin animaatio- ja sarjakuvahahmoihin, peleihin, leikkiin, huumoriin, taikuuteen ja fantasiaan – erilaisiin vahvoihin brändeihin, jotka ovat syöpyneet lasten mieliin. Enää yksinomaan makeiset ja jäätelöt eivät jäljittele lasten viihde- ja lelumaailman kuvastoa, vaan samaan tapaan kananuggetit, aamiaismurot ja suklaavanukkaat puetaan helpommin sulatettavampiin ja lapsia houkuttelevampiin asuihin. Enää tärkeää ei ole pelkkä ruuan hyvä maku ja terveellisyys, vaan tärkeämpää on vedota lapsiin ruuan – ja erityisesti sitä suojaavan kääreen – visuaalisella ulkoasulla ja sitä kautta houkutella lapsia ruuan pariin. Hernekeiton ja pannukakun tai vaikkapa kanaviillokin aika taitaa olla jo ohi, sillä tylsällä ulkoasulla on vaikeaa pärjätä nykypäivän ruokakulttuurin visuaalisuuteen ja näyttävyyteen perustuvassa maailmassa, jossa oikea tarve, terveellisyys ja hyvät ravintoarvot jäävät harmillisesti taka-alalle.

translation, Tomi Snellman


HAPPY ANARCHY AT A CHILDREN'S PARTY

Who told you to eat too much cake,
Pour soda down other children's neck?
You'll end up in the Devil's pan for it,
No one will be spared, not even the innocent.

(Tuomari Nurmio: Lasten mehuhetki ('Children's Soda Party'), 1981)

Oliver Whitehead's exhibition Dreamless (2013) presents us with a glimpse of a children's party resplendent with candy colours and the smell of muffins, with little princesses and mini-size superheroes making merry under the influence of a joyful sugar high. At this party, however, nearly everything that would never be accepted ordinarily is allowed, for here all parents, with their mania for control and advice on how to behave, have been left at home, and the youngsters are free to express themselves spontaneously, in an atmosphere of wild abandon. They eat cake from trays with their bare hands, squashing it in their tiny fists like modelling clay. At times they even throw mushed-up cake at partygoers on the other side of the table. Despite the fact that the children's behaviour gets wilder as the party progresses (and the sugar high increases) and although table manners are forgotten in the rampage, fortunately none of the little revellers end up in the Devil's pan.

Children's Joyful Celebration

In the two-channel video installation Dreamless (2013), Oliver Whitehead documents the preparations of a group of children for a party, a special treat with a table absolutely laden with cakes and sweets. At first, we see pre-school girls and boys getting into their chosen outfits as if to attend a friend's birthday celebration or a fancy dress party. They take great care preparing the characters, painting hearts, spiders, butterflies or lizards on their faces and dressing up in superhero capes, sea captain caps and princess tiaras.

When the tiny guests are finally shown to the big buffet table in a space bounded by white gauze curtains, they appear to be excited and astonished at the same time. Some of them show a flash of disbelief on their face – is all this really just for us? Covered with a white cloth, the table is set with colourful plastic cutlery and napkins and a beguiling assortment of sweets, biscuits, muffins and cakes. It is obvious that everything has been prepared with the utmost care, with cakes shaped like a car, a doll, a heart and even a gleaming silver handgun. The children eye them with admiration, and at first they touch them gingerly, cutting neat slices from the cake one at a time.

As the party progresses and ever fancier cakes are brought into play, the children's behaviour begins to get wilder. And when surprise toys start to appear from inside the cakes, the children attack them, tearing the cakes up with plastic forks and their bare hands. The treasure hunt for surprises leads to ever wilder behaviour. The children dig out the toys from inside the cakes, which remain on the table, ruined and uneaten. By introducing toys into the cakes for the children to find and grapple over, Whitehead draws our attention to associations awakened by toys as 'consumer fetishes'. Although toys are a symbolic marker for the world of children, they are also objects of often insatiable desire, as well as tools and rewards of competition among children.

The fate of the pretty doll cake is perhaps the most gruesome of all. Fringed with pink hair, the poor doll's head is the first to be demolished as the children tear up its face and then its torso. The toys hidden within are pulled out like innards from a slaughtered animal. Tearing the cake is like an act of cannibalism, with children taking bites out of the marzipan hands and feet. Finally, the cake looks more like a bomb victim than a confectioner's delicacy, its limbs scattered around the table. Only a single marzipan eye in a shred of face stares up at the camera from the table. I am reminded of an old children's song in which an abandoned rag doll sings sadly to itself in the corner of an old doll's house: "Dear children, please treat even an old doll with care!"

Whitehead has also captured the excited pre-party mood in photo portraits in which the young revellers pose in their party masks and costumes. Another photographic series presents the devastation of the buffet table after the party, when the children have left. Slowly the camera wanders above the table, recording the mess and picking out details from among the scraps and decorations spread around the table. The small plastic toys that a moment ago were the object of excited contention are now mixed up with the leftovers, forgotten in a post-party waste dump of delicacies.

Includes a Surprise Toy!

Whitehead has been interested in toys – cars, dolls and plastic soldiers – for a long time, and it is a theme that continues in Dreamless. According to Whitehead, toys, just as many other objects, attest simultaneously to "design and hedonism", to "violence and aggression". The video of children at the cake party appears to be quite simple at first glance, yet it soon acquires a darker undertone when you begin to wonder about marketing to children, expressed in Whitehead's video by the coveted toys and the many attractive delicacies which incite the children to eat just for the fun of it, and much more than would be necessary.

One of the sources of inspiration for Dreamless is modern consumer marketing targeted at children, in which food and drink is increasingly presented in guises and images familiar from the world of toys, films and comics. Advertising with intense visual messages and emotions appeals to children, shamelessly exploiting their affection for familiar figures. It is also increasingly common for a meal and a toy to share the same tray at a fast food restaurant, or a prize from a cereal box on the breakfast table. The relationship between these two consumer commodities – food and toy – has become almost symbiotic; it is the norm rather than the exception. The prize toy would seem to reward the child for eating, although the taking of nourishment should be a natural part of a growing child's life, without any extra incentives.

It is also increasingly common for children's food and marketing to link the food to figures from popular animations and comics, games, humour, magic and fantasy – strong brands that have become ingrained in children's minds. It is no longer just candy and ice cream that emulate the imagery of children's entertainment and toys – chicken nuggets, breakfast cereals and chocolate puddings are today also dressed up in more easily digestible and alluring forms. The good taste and healthiness of the food itself is no longer the prime consideration, it is more important to appeal to children through the visual appearance of the food – and above all its protective wrapping – thereby luring children to the food. The time of traditional fares such as pea soup and pancakes or chicken fricassee would seem to be over: a dull appearance makes it difficult to survive in contemporary food culture, based as it is on visuality and showiness, in which real need, healthiness and nutritional value regrettably remain of secondary importance.

translation, Tomi Snellman


Счастливое безвластие на детском празднике

Кто велел тебе съесть столько торта
И лить холодный сок на головы детей?
За это ты отправишься к дьяволу.
Никто не спасется, даже невинный.

Туомари Нурмио: Детское время пить сок (Детский праздник, 1981)

Выставка Оливера Уайтхеда «Без сновидений» (2013) представляет нам взгляд на блистательный детский праздник в ярких красках и с запахом пирожных, с маленькими принцессами и мини-супергероями веселящихся от воздействия избытка сахара в крови. На этом празднике разрешено практически все, что при обычных обстоятельствах было бы строго-настрого запрещено, поскольку родители с их манией контроля над всем и вся и извечными советами на тему «как вести себя в обществе» остались дома и молодое поколение вольно вести себя как заблагорассудится в атмосфере полной разнузданности. Они едят торт прямо с подноса голыми руками, сжимая его своими маленькими пальчиками как мягкий пластилин. Временами они даже кидаются кускам торта в остальных гостей на другом конце стола. Несмотря на то что поведение детей становится все более неуправляемым (а уровень сахара в крови продолжает расти), а манеры забыты в порыве нарастающего буйства, к счастью никто из маленьких гуляк в итоге не окажется на сковороде у дьявола.

Детский радостный праздник

В двухканальной видеоинсталляции «Без сновидений» (2013) Оливер Уайтхед запечатлел приготовление группы детей к детскому празднику, с особенными угощениями в виде стола, который буквально ломится от тортов и пирожных. Сначала мы видим дошкольников, натягивающих выбранные костюмы, как будто он собираются на день рождение к другу или на костюмированный бал. Они тщательно пытаются изобразить выбранного персонажа, рисуя сердечки, пауков, бабочек и ящериц на своих лицах и надевая маски супергероев, кепки капитанов и тиары принцесс.

Когда маленьким гостям наконец показывают большой накрытый стол, находящийся посередине комнаты с легкими прозрачными шторами на окнах, они удивлены и возбуждены одновременно. У некоторых из детей недоверчивый взгляд, безмолвно вопрошающий – это все действительно для нас? Покрытый белой скатертью стол накрыт разноцветными пластиковыми столовыми приборами и салфетками, а также весь уставлен вазочками с конфетами, печеньем, пирожными и тортами. Совершенно очевидно, что все было приготовлено с особой тщательностью: торты в виде автомобиля, куклы, сердца и даже сияющего серебряного пистолета. Дети смотрят на них с замиранием сердца и сначала дотрагиваются до них осторожно, отрезая аккуратные маленькие кусочки от каждого из них.

По мере того как праздник продолжается и вносят еще более необычные торты, поведение детей становится все более необузданным. А когда сюрпризы-игрушки появляются из недр тортов, дети набрасываются на них, разрывая при этом торты пластиковыми вилками и голыми руками. Охота за сюрпризами ведет к еще более необузданному поведению. Дети достают свои игрушки из недр тортов, которые остаются стоять на столе, разрушенные и недоеденные. Изображая игрушки внутри тортов, которые дети должны найти и достать, Уайтхед создает ассоциацию с «потребительскими фетишами». Несмотря на то что игрушки являются символичными маркерами мира детей, они также являются объектом частого ненасытного желания наряду с предметами и наградами состязания среди детей.

Самую ужасную участь, пожалуй, ждет восхитительный торт-куклу. Окаймленную розовыми волосами голову уничтожают первой, когда дети разрывают на части сначала ее лицо, а потом и тело. Игрушки, спрятанные внутри, вываливаются наружу как внутренности убитого животного. Поедание тортов похоже на акт каннибализма, где дети едят марципановые руки и ноги. В конце концов торт с разбросанными по столу конечностями больше похож на жертву бомбы, чем на кондитерское произведение искусства. Единственный выживший марципановый глаз на клочке лица продолжает смотреть со стола в объектив камеры. Это мне напомнило старую детскую песенку, в которой забытая тряпичная кукла, сидя в углу старого кукольного домика, поет песенку: «Милые дети, пожалуйста, берегите свои старые куклы!»

В своих фотопортретах Уайтхед также отобразил возбуждение, царившее перед самим праздником, где молодые гуляки позируют в своих нарядных костюмах и масках. Следующая серия фотографий представляет перед нами опустошенный праздничный стол после праздника, когда дети уже покинули комнату. Медленно объектив передвигается по поверхности стола, запечатлевая беспорядок и вырывая из общей картины некоторые детали из числа обрывков и украшений, разбросанных по столу. Маленькие пластиковые игрушки, которые еще минуту назад были предметом яростного спора, сейчас забыты и перемешаны с остатками сладостей, которые больше напоминают отходы со свалки.

Включает в себя игрушку-сюрприз!

Уайтхеда долгое время интересовали игрушки – машинки, куклы и пластиковые солдатики, и именно эту тему он продолжает развивать в «Без сновидений». Согласно Уайтхеду, игрушки, как и многие другие предметы, одновременно являются свидетельством «дизайна и гедонизма», «насилия и агрессии». На первый взгляд видео с детьми на празднике очень простое, однако, очень скоро оно приобретает более темный оттенок (оно раскрывает свой скрытый «темный» смысл), когда мы начинаем задумываться о рекламе для детей. Изображенные в видео Уайтхеда желанные игрушки и красивые сладости провоцируют детей съесть их просто ради веселья и съесть намного больше того, чем они могли.

Одним из источников вдохновения для выставки «Без сновидений» является современная культура детской рекламы, в которой еда и напитки все чаще представлены в знакомых образах из мира игрушек, мультфильмов и комиксов. Реклама, интенсивно использующая визуальные образы и эмоции, обращенные к детям, бесстыдно эксплуатирует их любовь к знакомым предметам. Также все более распространенным становится найти и игрушку, и еду на одном подносе в ресторанах быстрого питания или как приз в коробке из-под хлопьев на столе за завтраком. Отношения между этим двумя потребительскими товарами – едой и игрушкой – стали почти символичными, это уже больше норма, чем исключение. Игрушка-приз стала наградой за еду, хотя питание - это естественный процесс, обеспечивающий жизнедеятельность детей, и не должно сопровождаться дополнительными стимулами.

Также все более распространенным для детской еды и рекламы становится создание тесной связи между едой и персонажами из популярных мультфильмов и комиксов, игр, юмора, магии и фантазии – могущественные бренды, укоренившиеся в неокрепших детских умах. Это уже не просто конфеты или мороженое, они подражают воображению из детских развлечений и игрушек – куриные нагетсы, хлопья на завтрак и шоколадные пудинги – сегодня они «одеты» в более перевариваемые и заманчивые формы. Вкус еды и ее полезные свойства уже более не являются первичным фактором; более важным становится привлечь внимание детей посредством ее внешнего вида – и прежде всего с помощью упаковки - тем самым заманивая детей. Времена традиционных тарифов, таких как гороховый суп и блинчики или фрикассе из курицы, кажется, уже остались в прошлом: унылый внешний вид осложняет процесс выживания в современной культуре еды, который основан на визуальности и броскости, тогда как реальная потребность в здоровой еде, ее питательные свойства остаются на втором плане.

translation, Ludmila Hyytiä